Tiv proverbs

Tiv Proverbs and Their Meanings — Part 5

40 entries · part 5 of 6

Tiv proverbs from the archive with their English translations — part 5 of 6, 232 proverbs in all, in alphabetical order of the Tiv text. Where the archive records them, each proverb is followed by its deeper meaning and the situations in which it is used.

“Ngô u a gbidi akpaciecie (kpado) wan a yav, kera koho gbangi ga.”

A woman who sings a lullaby before her baby falls asleep no longer needs to beat the basin.

Meaning
Tiv mba er kwagh ne u wan kwagh sha u yangen ayôôso a daang daang. Shi ka u tesen er ka we ker kwagh we a va zua mi yô u kera lamen apera we a va saa ga. Akpaciecie ka kwagh u kumbur mbayev a mi, mba gen mba yel er 'kpado' ka we a gbidye a wa icam yô wan a gba mnyam, a lu u hide u za bende gbangi man a er ayôôso yo wan un a nder. Gbangi mbagen mba yel er 'Tasa'. Aluer u nôngo a zayol yô, u kera kumbur eren we shi a nder ga.

“Ngôkyegh lanen sev ga, kpa ka a kpusugh nomkyegh er ayôô sev.”

The hen knows when day breaks, but it nudges the cock to announce the dawn.

Meaning
Tiv mba hembe õron injakwagh ne u tesen icivir i nan organden shin orhemen. Ka u tesen iyol hiden amin jime. Shiegen wanye ka afa tar a hemba ter na, kpa ka a de er ter na a kaa imo i kuren kwagh.

“Nomsoor ka ake ga”

Manliness is not having a scrotum; it is courage.

Meaning
True masculinity is defined by bravery, not biology.

“Nor ngu ken toho kpa a yange mbahyev zende ga.”

The elephant may be in the bush, yet it does not stop the rats from roaming.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne u pasen er mlu wou a de yinan we ga. Tese er or nan a lu a inyaregh kpishi, we a lu ami a kuma ga kpa, ishima i de yen u ga

“Or u soon zaryougho kera cie mte u iyough ga.”

A man who loves honey does not fear the sting of a bee.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne u tesen gbashima sha kwagh. Kwagh ka un a gbau ishima yô u kera we mbamnyion ikyo ga. Shi kwase kpa ka nana doo u shima yo, we a zua a gbidiv sha ci u nan kpa mbu nyion we ga.

“Organden nana tema hen ityõatee, ivyo ia mar hen kor ga.”

An elder does not sit under a hut and allow a goat to give birth with a rope around its neck.

Meaning
Tiv mba hembe õron injakwagh ne u tesen ieren i sôron tar, shin u kôron num. Ka u tesen er doo u orkaven kwagh nan a lu ve tar ua gba gban nahan ga. Ka u tesen er ieren i organden ia lu kposo a i mbayev. Tiv mba er kwagh ne zum u organden ka nan a er ieren i bee i mbayev yô. Zum u kwagh a lu zan u vihin man organden nan we zwa ga yô, injakwagh ne ka i kuma sha mi tsembelee.

“Organden u nan ver ishima er nan a va bee iyol nan a tema ken mule yo, nan gberen a gber ikyon ga, ka nan môör a möör ikyon.”

An elder who hopes to rest under the shade of a tree in his old age does not cut down trees; he plants them.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne u tesen vor u dedoo u veren hen ityo you. Ka u pasen er, doo u eren aeren a dedoo sha er a va zaan a we ityo yo. Inja i dedoo kai lu sha awe tseegh ga zan zan sha mbayev ou kpaa. Or a de kera hiin a hii iyongo ga kpa nan a eren a er akaa a nan mzehemen.

“Ortato u aver ishima u yan iyouv mbihyev sha inyam begha tse ku ga.”

A hunter who wishes to eat new yam with lion meat dies young.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne u tesen er a lu or ver ishima ueren uzege mbaakaav yo ayange a nan ka a pande. Shin u har shima sha shagba faa yô u tsa ku ga. Shie gen u lamen a mbaganden, shin orvesen sha icihi yô Tiv ka ve kaa er, u ngu yan nyam begha. Tese er orhagher sha akaa tsek ku ga

“Pe hur a zou a kwese a kese mngerem a maa imôndo la, we Aôndo a nau ikyese kpa u maa iyou.”

Wherever the termite finds a fish trap to fetch water and build its mound, if God gives you even a basket, you too can fetch water and build a house.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne u tesen man nan msurshima ken ican shin kwaghtseren. Ka u kaan er alu Aôndo na nyamtoho mfe u eren kwagh yô, we u Aôndo a er u sha ibyeen Na ne un a nau sha ikyo ga kpa u gande a ve. Ka u tesen agee a Aõndo kpaa sha uma cii.

“Saa ava a icor shin jande cii man a kure kor ga.”

You do not have to bring the whole raffia palm out of the stream before you can finish weaving a rope.

Meaning
Heen kpa Tiv mba kaan er saa hanma or nan a lam ver a kure lyam/kwkagh ga. Shin u zer lamen gbem ver ú va ôr itine kwagh ga.

“Se kpen m ese u Jembe se va gber mule.”

If we become carried away by the sharpness of the axe, we may end up cutting down our own shield tree.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne u pasen er, doo u wan ityogh ken iember gbem ga, akaa a dedoo ava kar se. Shi u kpen iember i tar u va wundu kwaghu mimi.

“Se mir ityogh se ver ashe sha a we, ka we u lu a atsem ye u mase gbongor.”

We have already wet our heads; all that remains is for you to shave us, since you are the one with the safety razor.

Meaning
Tiv ngise ve haa mngerem shin ityo cii ve i hondo ye. Shi iyange i hondo sha atsem. Atsem iyange a lu je er ka lezôr nahan kpa a gema a hor tsa kera i kôr wegh sha mi i hondon ityogh. Tiv mba er injakwagh ne u tesen er ve ver ishima ve sha or. Ka u geman iyol ve cii wan sha ikyev i or. Gbashima u nan cii ka sha a we, ka we u lu myima u nan ye.

“TingeBagu tse ku ka myenge.”

An old monkey lives long because of its watchfulness.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne sha u tesen mlu u tsevtsev man sulaa sha hanma kwagh. Ka u wan ityogh eren akaa a u henen sha mi ga.

“Tondo ikusenegh sha man me tee an-iywa.”

I must remove the tick before I sell the dog.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne sha u tesen er u kaan imo yange kwagh oron u zan hemen ga. Shin u umbur or shember kwagh u i hungur yange kwaghoron ga. Shi ka u soron kwagh ôron ivol man a due a mi ken igbyar ye.

“U ngu a ayem angahar je u ker Agômik ya ivaan ye.”

Only the man who trusts the speed of his legs shoots an arrow at a patas monkey.

Meaning
Tiv mba er injakwagh ne u pasen agee shin tahav mbu wan iyol cii hiin kwagh ye. Agômikya ka Ikya i gban ikyōr shi vihin tu. U or keren un ivaan yô u vande fan wer ka keng u ta un yô un a zenda u, nahan ka u fan wer u ngu a ayem a yevese. Doo u vanden peven iyol you nengen cii u hii kwagh ye.

← All collections